Zantyr – podsumowanie 2006-2009

 

         W związku z kończącym się kolejnym sezonem poszukiwań w okolicach Białej Góry postanowiłem zrobić krótkie podsumowanie dotychczasowych badań. Na początku 2006 roku – dokument z dnia 22.02.2006 – stworzyłem założenia na lata 2006-2010, gdzie zawarto główny cel poszukiwań:

 

CEL : 1. Określić położenie grodu Zantyr, podgrodzia, kościoła  cystersów.

           2.Potwierdzić położenie grodu  badaniami naukowymi i wykopaliskami  archeologicznymi

 

         Już 13.09.2006 r. moimi badaniami i hipotezami zawartymi na tej stronie udało mi się zainteresować Muzeum Zamkowe w Malborku, a w szczególności pana Zbigniewa Sawickiego z Działu Archeologii. Od tego czasu trwają poszukiwania i wykopaliska w okolicach Białej Góry. W trakcie badań przebadano sześć wzgórz od Benowa na południu po Żydzią Górę na północy. Pozwoliło to zweryfikować hipotezy zawarte w pierwszej mojej pracy. Oto wstępne wyniki:

 

I. Założenia określone w 2006 roku są aktualne, tzn.:

 

1. Zantyr to nie jest wcześniejsza nazwa Malborka                                       

2.Zantyr nie leżał na Wielkiej Żuławie 

3.Grodzisko „Bronki” w Węgrach koło Gościszewa to nie Zantyr 

4.Siatka hydrograficzna  obecnie jest całkiem inna  niż w XIII wieku 

5.Zantyr leżał w okolicach dzisiejszej Białej Góry. Z tym założeniem zgadza się zdecydowana większość historyków.

 

         Co spowodowało jednak, że na żadnym z przebadanych wzgórz, mimo różnych śladów osadnictwa od czasów rzymskich, przez średniowiecze po czasy nowożytnie, nie ma jednoznacznych śladów grodziska?

Na początku pracy popełniłem, tak mi się obecnie wydaje, dwa błędne założenia, których się ściśle trzymałem:

1.     Kierowałem się  współczesnym wyglądem grodziska Bronki, w którym miałem okazję uczestniczyć w latach 80-dziesiatych XX wieku w badaniach sondażowych prowadzonych przez pana Mieczysława Haftkę. Jest to co prawda trochę starsze grodzisko od Zantyru, ale imponowała mi lokalizacja na krawędzi wysoczyzny i olbrzymie wały.

2.     Trzymałem się ściśle oznaczenia Zantyru na późniejszych wznowieniach mapy Prus Kaspara Henneberga, gdzie w legendzie można przeczytać, że znaczek oznaczający Zantyr to wzgórze, na którym wcześniej był gród.

 

         Spowodowało to ścisłe trzymanie się krawędzi wysoczyzny i metodyczne badanie kolejnych wzgórz. W okolicach Białej Góry, a właściwie dookoła niej, znajdują się liczne ślady po palisadach, bastejach i innych umocnieniach ziemnych. Niestety nasunęło to mi myśl, że prawdopodobieństwo, aby pochodziły one z wojny trzynastoletniej jest małe. Dlatego wczytałem się w dostępne opisy wojen szwedzkich w XVII wieku. Okazało się, że Cypel Montowski był silnie umocniony, a w okolicach Białej Góry toczyły się liczne walki. Ciekawostką jest, że po stronie polskiej walczyli w tej okolicy Austriacy.

         Ponowne przestudiowanie nagromadzonych materiałów dotyczących Zantyra, zwróciło moje poszukiwania w inną stronę. Zainteresowałem się innymi okolicami, które swoim położeniem przypominają grodzisko w Santoku lub średniowieczne grodzisko w Gdańsku. I już po pierwszych wizytach w terenie dało się odnaleźć bardzo obiecującą lokalizację. Na przestrzeni około 200 metrów jest jeszcze czytelna podstawa wału o wysokości ok. 3 metrów, na wale rośnie pojedynczy, stary dąb – analogia do grodziska Bronki, może tak oznaczano kiedyś historyczne miejsca grodzisk?, na długości ok. 100 metrów wzdłuż wału biegnie wyraźny dół – fosa? Moimi spostrzeżeniami podzieliłem się oczywiście z panem Zbigniewem Sawickim. Niestety obecna pogoda i wilgotność terenu uniemożliwia przeprowadzenie odwiertów sondażowych. Obawiam się, że będziemy musieli zaczekać z weryfikacją tej hipotez do wiosny 2010. Czy to nie dziwne, że już w roku 2006 założyłem zrealizowanie celów właśnie w 2010 roku. Mam nadzieję, że uda mi się słowa dotrzymać.

         I chociaż hipoteza zawarta w pierwszej pracy nie oparła się faktom, cieszę się że od czterech lat wrócili archeolodzy do Białej Góry i jesteśmy coraz bliżej rozwiązania zagadki Zantyru. Odkrycie osady z początków  XIV wieku jest na razie największym osiągnięciem.

         Udało się również wznowić dyskusję dotyczącą lokalizacji tego grodu. Serdecznie dziękuję za wszystkie wiadomości z kraju i z  zagranicy. I choć nie zgadzam się z Panem Markiem Szajerka, który lokalizuje Zantyr w Grudziądzu, zgadzam się że Grudziądz mający w herbie biskupa Prus Chrystiana mógł być również jego bazą misyjną. Trzymam kciuki za badania archeologiczne prowadzone na Górze Zamkowej w Grudziądzu. Niestety nie zgadzam się również z fantastyczną dla mnie  lokalizacją Zantyra na terenie obecnego Starego Miasta w Malborku, zamieszczoną w książce „Tajemnice Malborka” Pana Jacka Albrechta.

 

         Kartografia lokalizuje Zantyr na mapach od XVI do XVIII wieku w okolicach dzisiejszej Białej Góry a dokumenty z wojny trzynastoletniej 1454-1466  dokładnie opisują działania wojenne prowadzone w okolicach Zantyra a w okresie maj-wrzesień 1466 istnieją dokumenty szczegółowe. Malbork i Grudziądz znajdowały się w tym czasie  w rękach polskich i nie może być mowy o translacji nazwy.

 

Korzystając z okazji pragnę podziękować wszystkim osobom wspierającym mnie w tych poszukiwaniach:

 

·        Panu Piotrowi Stec – Staroście Powiatu Sztumskiego

·        Panu Michałowi Okoniewskiemu – Leśnictwo Benowo

·        Euro Eko Projekt inż. Zbigniewa Tchórzewskiego

·        Firma BRAPOL pana Janusza Politowskiego

·        Mieszkańcom Białej Góry, a w szczególności państwu Franke, Hawrylicz, Warunek, Matlewskim,

 

         Szczególne podziękowania składam mojej żonie Ewie, która wytrzymuje ze mną od dwudziestu lat i pozwala mi w wolnych chwilach wędrować po okolicach Białej Góry.

 

                                                       Pozdrawiam wszystkich sympatyków historii

 

                                                                         Wojciech Kunicki

 

Gościszewo, 19.11.2009 r.

 

do góry

menu główne